حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
158
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
[ ميزان آبدهى جويها و نهرهاى قم ] و عدد جويهآئى كه از سر رودخانه بركرفتهاند ، به ضيعتهآىء كه بنزديك شهرست ميروند ، بيست جوى « 1 » . و مقاسمات مستقهاى آبهاى آن - جنانج ابراهيم بن علىّ « 2 » ، و محمّد ابن عيسى بن عبد اللّه أشعرى ، و فرزندان او محمّد بن على بن ابراهيم تفصيل كردهاند ، و در ديوان آب به قم مسطورست - اينست كه ياد كرده مىشود :
--> - قم در محدوده شمال بازار كنونى قم ، به سمت مشرق ادامه مىيافت ، و پس از عبور از محله مسكونى سهلويه و ميدان اليسع ، به پشتههاى سعدآباد ، كه حدّ فاصل ميان درب سهلويّه و قريه سعدآباد ( درب رى كنونى ) مىباشد رسيده ، و از شمال آن به سمت زمينهاى كشاورزى سعدآباد ، و بعدا در مشرق آن به قريهء برزآباد مىرسيد ، و زمينها را سيراب مىكرد . لازم به يادآورى است كه زمينهاى بخش شرقى رودخانه قم پستتر از بخش غربى آن است از اين رو آب رودخانه بطور طبيعى تا منتهى اليه شرق شهر جريان مىيافت ، چنان كه بستر رودخانه قم در دورههاى پيش از اسلام نيز در مشرق شهر جريان داشت ، ليكن بعدها بر اثر تهنشينشدن رسوبات مجراى آن به سمت غرب تغيير يافت ، نگارنده خود شاهد بود كه در سالهاى طغيان رودخانه قم ، همواره سيلاب رودخانه به سمت محلات شرقى شهر سرازير بود ، در حالى كه بخشهاى غربى از اين سيلابها مصون بودند . ( 1 ) . در متن تاريخ قم نام بيست و دو جوى و نهر آمده است . ( 2 ) . در تمامى نسخهها ، و نسخه چاپى ، ص 51 ميان على و محمد حرف ربط واو مىباشد ، ليكن به نظر مىرسد صحيح آن ( بن ) بايد باشد ، زيرا اولا خود مصنف تاريخ قم در ( فصل پنجم باب ذكر قسمت آب كاريزها ) دفاتر ديوان آب قم را از آن على بن ابراهيم بن على بن محمد بن عيسى بن عبد اللّه اشعرى مىداند ، و ثانيا در اين باب سخن از دو دفتر ديوان است يكى از آن پدر كه همو ابراهيم بن على اشعرى است ، و ديگر از آن فرزندان او كه دو تن مىباشند يكى فرزند او به نام على بن ابراهيم و ديگرى نواده او به نام محمد بن على بن ابراهيم .